Wanneer ben je bevoegd en wanneer ben je bekwaam?
Het verschil tussen ‘bevoegd’ en ‘bekwaam’ lijkt klein, maar het is super belangrijk voor een veilige en verantwoorde zorg. In dit blogartikel zetten we helder uiteen wat het verschil is tussen deze kwalificaties, wie wat mag doen en hoe dit zich uit in de praktijk.
Het verschil tussen bevoegd en bekwaam zit in de volgende twee punten: een zorgverlener mag een handeling uitvoeren besloten door de wet én een zorgverlener is in staat om een handeling uit te voeren dankzij opgedane ervaring.
- Bevoegd: je hebt de juiste opleiding of certificaten om bepaalde handelingen uit te voeren. Je bevoegdheid staat officieel vastgelegd in de wet.
- Bekwaam: je kunt de handeling veilig en correct uitvoeren, omdat je beschikt over voldoende kennis, regelmatig hebt geoefend en ervaring hebt opgedaan in de praktijk.
Wat houdt bevoegd zijn precies in?
Bevoegd om een handeling uit te voeren houdt in dat je een diploma of de nodige bijscholing hebt gevolgd om de handeling te mogen uitvoeren. Je weet:
- Welke stappen je moet volgen
- Wat de risico’s zijn
- Wat je moet doen wanneer er iets misgaat.
Denk bijvoorbeeld aan:
- Het geven van injecties
- Het verzorgen van wonden
- Het toedienen van medicatie via een infuus.
Wanneer iemand bevoegd is om een handeling uit te voeren, dan wordt dat vastgelegd in de wet BIG (Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg). Daarin staat ook dat zorgprofessionals elke vijf jaar opnieuw moeten worden geregistreerd.
Wat houdt bekwaam zijn precies in?
Als je bekwaam bent voor een handeling, dan heb je de zorgtaak al heel wat keren uitgevoerd. De vaststelling of je bekwaam bent, is wat vaag. Er bestaan namelijk geen bekwaamheidswetten en ook geen gerichte diploma’s.
Belangrijk bij bekwame handelingen, is dat je voldoende ervaring hebt en over de actuele kennis beschikt. Of jij bekwaam bent, wordt meestal besloten door de zorgprofessional die jou bij het oefenen heeft begeleid. Dit is vooral belangrijk bij risicovolle handelingen.
Moet je bekwaam zijn voor risicovolle handelingen?
Risicovolle handelingen zijn medische handelingen die, als ze verkeerd worden uitgevoerd, risico’s vormen voor de gezondheid van de patiënt. Daarom is er specifieke kennis en bijscholing nodig om deze handelingen te mogen uitvoeren. Dit zijn risicovolle handelingen:
- Bloeddruk meten
- Eenvoudige wondverzorging
- Assisteren bij medicatietoediening
Voorbehouden handelingen
Er zijn ook een aantal risicovolle handelingen die alleen door bevoegd én bekwaam zorgpersoneel mogen worden uitgevoerd. Dit zijn voorbehouden handelingen en zijn in de Wet BIG vastgelegd. Je kunt ze heel gemakkelijk opzoeken op de site van de Rijksoverheid. Wij hebben de voorbehouden handelingen die onder de deskundigheid van een Verzorgende IG of Verplegende vallen hieronder op een rijtje gezet:
- Injecties geven
- Infuus inbrengen
- Katheterisatie van blaas of aderen
- Sondevoeding toedienen
- Zorg dragen voor complexere wonden
- Bloed afnemen
- Gebruik van bepaalde medische apparatuur
Ontdek wat je mag als Helpende of Helpende Plus!
Waarom is bekwaam zijn belangrijk voor risicovolle handelingen?
Elke zorgverlener met een BIG-registratie mag alleen voorbehouden handelingen uitvoeren als die bekwaam is. Dus heb jij als Verzorgende IG of Verpleegkundige de juiste papieren op zak, dan mag jij nog niet (zelfstandig) aan de slag met voorbehouden handelingen. Hier moet je eerst uitgebreid mee oefenen. Een zorgverlener is bekwaam wanneer hij of zij:
- Alle in’s en out’s weet van een handeling, kennis heeft van de anatomie, de risico’s, de voor- en nazorg en mogelijke complicaties
- Neemt de verantwoordelijkheid in het nemen van beslissingen en kan de cliënt goed informeren over de situatie
Wil je meer weten over het verschil tussen risicovolle- en voorbehouden handelingen? Lees dan ons artikel waarin we dit duidelijk voor je uiteenzetten.
Als je bekwaam bent, mag je dan zelfstandig aan de slag?
Niet elke zorgprofessional mag zelfstandig aan de slag als hij of zij bekwaam is. Er zijn zes verschillende zorgverleners die voorbehouden handelingen zelfstandig mogen uitvoeren als ze bekwaam zijn. Ook is het belangrijk dat deze handelingen in hun vakexpertise vallen.
Een verpleegkundige is bijvoorbeeld één van deze zelfstandige bevoegden. Zij mogen sommige voorbehouden handelingen laten uitvoeren door een Verzorgende IG. Dat mag alleen onder bepaalde voorwaarden, doormiddel van een uitvoeringsonderzoek én als die zorgverlener bevoegd én bekwaam is om die handeling veilig uit te voeren. Dit heet de functioneel zelfstandige bevoegdheid.
Verzorgende Individuele Gezondheidszorg (IG) valt weliswaar onder de Wet BIG, maar heeft géén registratieplicht. Hieronder zie je hoeveel mensen op 1 mei 2025 in het BIG-register stonden. Als dat bekend is, staat er ook bij hoeveel mensen in 2024 een oproep kregen om zich opnieuw te registreren, en hoeveel dat uiteindelijk hebben gedaan.
- Artsen (zoals medisch specialisten en huisartsen): 80.649 geregistreerden
- Verpleegkundigen (zowel hbo- als mbo-opgeleid): 216.816 geregistreerden
- Verzorgende IG: geen BIG-registratie vereist
Samenvatting
In de zorg wordt er een onderscheid gemaakt of je bevoegd of bekwaam bent.
- Bevoegd: betekent dat je een diploma of certificaat hebt om een handeling te mogen uitvoeren
- Bekwaam: betekent dat je de handeling veilig kunt uitvoeren dankzij voldoende ervaring
Voor een risicovolle handeling is alleen bekwaamheid vereist. Je hoeft niet per se een diploma te hebben, je hebt vaak genoeg onder begeleiding de handeling uitgevoerd.
Voor een voorbehouden handeling moet je zowel bevoegd als bekwaam zijn.
Dus: je hebt het diploma én de praktische vaardigheid nodig.
- Bevoegd = opgeleid en wettelijk toegestaan
- Bekwaam = voldoende ervaring en actuele kennis
- Risicovolle handeling = voldoende ervaring en actuele kennis
- Voorbehouden behandeling = opgeleid, wettelijk toegestaan en voldoende ervaring en actuele kennis
